السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

101

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

آن دو معدوم باشد ديگرى هم ضرورتاً معدوم است وقتى يكى از آن دو بالقوه يا بالفعل باشد ديگرى نيز چنين است . لازمهء اين مطلب آن است كه هيچ يك از آن دو ذهناً و خارجاً بر يك‌ديگر تقدم نمىجويند . شرح از خصايص دو مفهومِ متضايف آن است كه هر گاه يكى موجود شود ، ديگرى هم موجود مىشود . و هرگاه يكى معدوم گردد ، ديگرى هم معدوم مىگردد . فى المثل اگر مفهوم پدرى محقق بود مفهوم پسرى هم محقق خواهد بود و اگر پدرى بالفعل موجود نيست ، اما قوهء پدر بودن وجود دارد فرزندى هم بالفعل موجود نخواهد بود بلكه آن ، بالقوه موجود خواهد بود . نتيجه آن كه اين دو مفهوم متضايف از نظر وجود ، خواه ذهنى و خواه خارجى هيچ‌گاه بر يك‌ديگر سبقت نمىگيرند ، بلكه در وجود داير مدار يك‌ديگرند . يعنى ممكن نيست كه مفهوم پدرى در ذهن يا در خارج محقق شود در حالى كه مفهوم فرزندى حاصل نشده باشد و بعد از مدتى مفهوم فرزندى محقق گردد .